Elif Savas Felsen – Yazilar

Elif Savas Felsen – Yazilar header image 2

Kızılderili Mutfağı

June 18th, 2012 · 1 Comment

Bildiğim halde şaşırıyorum: Amerika kıtası Avrupalılar tarafından keşfedilmeden önce, Türk Mutfağı’nda domates yoktu! Nasıl olur? Bugün bir Türk evinde domates kalmamışsa, mutfağın kapısına kilit takılır. O domates bulunacak, yoksa hemen hemen hiçbir yemek yapılamaz. Ya patates? Patatessiz ev olur mu? Patatessiz mutfak, hayat damarlarından biri kırılmış yuvadır neredeyse. Ha, belki hergün patates yemeği yapmıyoruz ama ya kıtlık çıkarsa, savaş gelirse, sokağa çıkma yasağı ilan edilirse, bakkallar, marketler kapanırsa, kar yağarsa, kar yağmazsa, ne olur ne olmazsa? İlla soğanla birlikte duracak köşesinde. Bankada duran iki kuruş para gibi, belki çok değerli değil ama insanın başını yastığına koyup uyuması için lazım bir güvence.

Biz kızılderiliden domates, patates, mısır, tütün, çikolata aldık da, onlar hastalık, ölüm, kıyım dışında ne kazandılar? Karpuz.

Şaka bir yana (ki karpuz hakikaten Avrupalılar’ın Amerika’ya Afrika kıtasından getirdiği birşeydir- onun da hikayesi acı: zenci kölelerin yeme alışkanlığı olan bir meyveydi karpuz), kızılderili ne yer?

Amerika’da uzun yıllar yaşadım da, bir kızılderiliyi anca batı taraflarını dolaşırken gördüm. Benim bahsettiğim kızılderililer, bizlerin filmlerden tanıdığı, kemikli yüzlü, uzun, siyah ve düz saçlı kızılderililer tabii. Yoksa zenci halkın çoğunda kızılderili kanı var. Ve tabii beyazlarda da. Ama hani kovbov filmi kızılderilisini görmek için, o milletin sürüldüğü ve bugün kendi kendini yönettiği bölgelere gitmek lazım.

Öyle bir özerk bölgede yemiştim kızarmış kızılderili ekmeğini. Pek basit ve leziz: bildiğimiz ekmek hamurunu, pide gibi yayıp, bolca kızgın yağda kızartıyorlar. Üzerine tuzlu cinsten yemeklerini koyup yiyorlar. Aslında Avrupalı’dan sonra ortaya çıkmış bir ekmek cinsidir, çünkü Avrupalı’dan önce, amerika kıtasında buğday yoktu. Ekmekleri mısır unundan yapılmadır.

Tarihi yerleri ziyaret ettiğimizde öğreniyoruz ki, koskoca kıtada doğal olarak tek bir kızılderili milleti olmadığı gibi, tek bir kızılderili mutfağı da yok. Zaten kısıtlı olanaklarla ortaya çıkmış, pratik lezzetler var ortada. Fıstık ve çekirdeklerden yapılma unlar, soslar, çorbalar. Kuru fasulye çeşitleri. Av hayvanlarından sağlanan et, denizden, gölden çıkarılan balık ve deniz ürünleri. Kabak yemekleri. Kıtanın doğası gereği, Avrupa, asya ve Afrika’daki gibi ehlileştirilebilecek hayvanları yoktu kızılderililerin. Bir kızılderiliyi atından ayrı hayal edemiyoruz ama bunlar filmlerin bıraktığı etkiler. İyi at sürerlerdi, Avrupalılar at getirdikten sonra. Koyun, keçi, inek ve hatta tavuk da yoktu. Bu hayvanlar diğer kıtalara kolay beslenmeyi ve dolayısıyla medeniyetler kuracak enerji lüksünü sağlamışlardır. Bizonlar vardı. Ve geyik cinsleri. Bu hayvanlar ehlileştirilemez, ahıra kapatılamaz. Böylece etrafınızdaki besin kadar ilerliyorsunuz. Eğer besin dört nala kaçıp duruyorsa elinizden, çaresiz göçebe yaiıyor ve ona göre, tam düzen kurulamamış toplumlarda yaşıyorsunuz.

Kuzey Amerika’da yaşamış kızılderililerin mutfağı oldukça kısıtlı. Avrupalı’nın getirdiği malzemeleri çıkarırsak, hakkında döktürmeye değecek çok birşey yok, samimi söylemek gerekirse. Ancak Orta ve Güney Amerika’nın bugün de yenilen yerli yemekleri oldukça lezzetli ve çeşitlidir. ABD’nin güney Amerika yemekleri yapan herhangi bir restoranında, bölge kızılderililerinin geliştirdiği derin ve enteresan mutfağı tatmak mümkün. Mısır unuyla yaptıkları ekmekler, pideler, çeşt çeşit baharatlarla ortaya çıkardıkları nefis soslar, kemiğinden dökülen etler, içinde binbir çeşit sebze uyuyan çorbalar, nefis deniz ürünleri ve daha neler neler!

Ben ABD’nin çok şanslı şehirlerinden birinde yaşıyorum. Burada sadece Amerika kıtalarının en genel yiyecekleri satılmıyor. Bir ülkenin bir yöresine ve hatta bir şehrinin tatlarına hizmet vermek için açılmış, tahta masa, tahta iskemle, aile lokantaları var her köşede. Önünüze yemek getiren insanlar Mayalar’ın, İnkalar’ın torunları. Profilleri, kaya resimlerinden farksız. Ancak bu insanlar kovboy filmlerinden öğrendiğimiz, tarihi maskotlar değiller. Mutfakları yaşayan, değişen, modernleşen ama biraz da geleneksel kalan, zamanın hızına kapılmış ve zamanı değiştirerek yaşayıp giden, her açıdan bugünün insanları kızılderililer.

Tags: Lezzet/ Peynir Gemisi

1 response so far ↓

  • 1 Baki // Jul 20, 2012 at 6:11 am

    Cok güzel paylasimlariniza , cok güzel tesekkürler.

Leave a Comment